Szkolenie BHP to fundamentalny element przygotowania pracownika do bezpiecznego wykonywania obowiązków zawodowych. Odbycie szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy jest obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa, który nie może być traktowany jako formalność. W praktyce jednak coraz częściej pojawiają się pytania, czy szkolenie BHP musi odbyć się w godzinach pracy oraz jakie konsekwencje grożą pracodawcom, którzy zorganizują je poza standardowym czasem pracy.
Obowiązek pracodawcy a godziny pracy: jak prawo definiuje szkolenie BHP
Zgodnie z Kodeksem pracy, każdy pracownik przed dopuszczeniem do wykonywania obowiązków musi przejść wstępne szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. To samo dotyczy szkoleń okresowych, które powinny być przeprowadzane cyklicznie, zgodnie z terminami przewidzianymi dla poszczególnych grup zawodowych. Zatem już na etapie interpretacji obowiązku można zadać pytanie: czy szkolenie BHP musi odbyć się w godzinach pracy?
Prawo pracy – a konkretnie art. 237³ § 3 Kodeksu pracy – wskazuje wyraźnie, że szkolenia BHP powinny odbywać się w czasie pracy. Oznacza to, że niezależnie od formy zatrudnienia czy rodzaju stanowiska, czas poświęcony na takie szkolenie wlicza się do czasu pracy i nie może skutkować zmniejszeniem wynagrodzenia pracownika. Co więcej, jeśli pracodawca zdecyduje się zorganizować szkolenie poza godzinami pracy, powinien nie tylko uzyskać zgodę pracownika, ale także zrekompensować mu ten czas w sposób zgodny z przepisami – np. poprzez wypłatę dodatku za nadgodziny lub udzielenie czasu wolnego.
W praktyce oznacza to, że organizacja szkolenia BHP w godzinach pracy jest nie tylko zalecana, ale wręcz obligatoryjna. Próby obejścia tego obowiązku mogą być traktowane jako naruszenie przepisów o czasie pracy oraz zasad organizacji szkoleń pracowniczych.
Czy szkolenie BHP musi odbyć się w godzinach pracy? Analiza stanowiska PIP i kodeksu pracy
Odpowiedź na pytanie czy szkolenie BHP musi odbyć się w godzinach pracy nie budzi wątpliwości wśród organów nadzoru nad warunkami pracy. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) wielokrotnie podkreślała, że szkolenia BHP – zarówno wstępne, jak i okresowe – powinny być realizowane w czasie pracy. Odmienne podejście może zostać uznane za naruszenie przepisów prawa pracy i skutkować karami administracyjnymi.
Stanowiska PIP wskazują jednoznacznie, że:
-
pracownik nie może ponosić kosztów związanych z realizacją szkolenia BHP, w tym także kosztów czasu wolnego,
-
szkolenie odbywające się poza normalnymi godzinami pracy musi zostać odpowiednio zrekompensowane,
-
brak zgody pracownika na udział w szkoleniu BHP poza godzinami pracy nie może stanowić podstawy do wyciągania wobec niego konsekwencji służbowych.
Warto też zauważyć, że obowiązek przeprowadzenia szkoleń BHP w godzinach pracy nie dotyczy jedynie pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. W praktyce zasady te mogą mieć również zastosowanie w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, jeśli w ramach umowy przewidziano obowiązek przestrzegania zasad BHP.
Dla pracodawców oznacza to konieczność odpowiedniego planowania harmonogramu pracy i szkoleń. W przeciwnym razie mogą narazić się na zarzut nieprzestrzegania przepisów prawa, a także na konflikty z pracownikami, którzy słusznie mogą domagać się ochrony swoich praw związanych z czasem pracy i wynagrodzeniem.
Konsekwencje organizacji szkolenia BHP poza godzinami pracy
Decyzja o zorganizowaniu szkolenia BHP poza standardowymi godzinami pracy niesie za sobą istotne konsekwencje prawne i organizacyjne. Choć w niektórych przypadkach – np. przy zmianowym charakterze pracy lub w branżach o nieregularnym grafiku – może pojawić się pokusa, by szkolenie odbyło się w czasie wolnym pracownika, to jednak takie działanie musi być starannie przemyślane i zgodne z przepisami prawa.
Przede wszystkim, jeśli szkolenie BHP musi odbyć się w godzinach pracy, a mimo to organizowane jest poza nimi, pracodawca ma obowiązek:
-
wypłacić dodatek za nadgodziny, zgodnie z art. 151¹ Kodeksu pracy,
-
udzielić równoważnego czasu wolnego – w terminie uzgodnionym z pracownikiem,
-
uwzględnić czas szkolenia jako czas pracy w rozliczeniach dobowych i tygodniowych norm czasu pracy,
-
uzyskać uprzednią zgodę pracownika na udział w szkoleniu poza zwykłymi godzinami pracy (brak zgody nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami).
Dodatkowo, w przypadku kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, pracodawca może zostać ukarany grzywną w wysokości od 1000 do nawet 30 000 zł za naruszenie przepisów dotyczących czasu pracy. Co istotne, nieprawidłowości tego typu są często zgłaszane przez samych pracowników, szczególnie jeśli ich czas wolny jest naruszany bez należytej rekompensaty.
W ujęciu praktycznym organizowanie szkoleń poza godzinami pracy generuje dodatkowe napięcia w relacjach z pracownikami, zmniejsza motywację i może być postrzegane jako forma nadużycia obowiązków służbowych. Nawet w sytuacjach, gdzie szkolenie BHP jest prowadzone online lub zdalnie, obowiązuje ta sama zasada: czas poświęcony na szkolenie musi być rozliczony jako czas pracy. Próby obejścia tych regulacji nie tylko narażają pracodawcę na sankcje, ale również wpływają negatywnie na kulturę organizacyjną przedsiębiorstwa.
Dobre praktyki organizacji szkolenia BHP – jak uniknąć nieporozumień z pracownikami
Aby uniknąć wątpliwości oraz konfliktów, przedsiębiorcy powinni przyjąć jednolite i przejrzyste zasady organizowania szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Dobre praktyki pomagają nie tylko w zgodnym z prawem przeprowadzaniu szkoleń, ale także w budowaniu zaufania i szacunku do obowiązków pracodawcy.
Oto rekomendowane działania:
-
Planuj szkolenie BHP z odpowiednim wyprzedzeniem, tak aby uwzględnić je w harmonogramie pracy danego działu lub zespołu.
-
Zadbaj, aby szkolenie BHP odbyło się w godzinach pracy – unikaj organizowania go przed rozpoczęciem zmiany lub po jej zakończeniu.
-
Przekazuj jasną informację na temat obowiązkowości szkolenia oraz jego formy (stacjonarne, online, zdalne).
-
Dokumentuj każdą formę szkolenia, łącznie z ewidencją czasu trwania oraz podpisami uczestników.
-
W przypadku pracy zmianowej zadbaj o to, aby każdy pracownik odbył szkolenie w dogodnym dla niego terminie – najlepiej w czasie, gdy jest formalnie w pracy.
-
Skonsultuj harmonogram szkoleń z działem kadr lub specjalistą ds. BHP – unikniesz w ten sposób błędów proceduralnych.
-
Informuj pracowników o ich prawach związanych z czasem pracy i szkoleniem – ograniczy to ryzyko nieporozumień lub zgłoszeń do PIP.
Przestrzeganie tych zasad nie tylko zabezpiecza pracodawcę przed potencjalnymi roszczeniami i kontrolami, ale także wzmacnia profesjonalny wizerunek firmy, która traktuje bezpieczeństwo swoich pracowników priorytetowo. Warto pamiętać, że czy szkolenie BHP musi odbyć się w godzinach pracy, to nie tylko pytanie formalne – to kwestia poszanowania prawa pracy, relacji międzyludzkich i standardów organizacyjnych.
Więcej na ten temat: szkolenie BHP Wrocław.
